Almennt um skipulag í aldursblönduðum námshópum (samkennslu)

Skipting í námshópa (deildir)
Námshópar í samkennslu:   (glærur 1)      (glærur 2)
Námsgreinar í samkennslu  (glærur)
Stundaskrá
Námsumhverfi
Kennslufyrirkomulag  ->Áætlanagerð   ->Samskipti og umgengni  ->Námsval - Valkerfi  ->Samvinna kennara  ->Sérkennsla  ->Endurgjöf til nemenda

Skipting í námshópa eða deildir
Þegar hugað er að því að skipa námshópa í samkennslu, þ.e. ákveða hvaða árgangar (nemendur) skuli vera saman í námshópi, er margt sem getur haft áhrif á þá ákvörðun.
§ Fjöldi nemenda (t.d. miðað við kennslustundafjölda (tímamagn), húsnæðið sem ætlað er til kennslunnar, faglegar áherslur í námi, .....
§ Markmiðssetning og áherslur í námi (t.d. skipting í aðalnámskrá grunnskóla 1. - 4. bekkur, 5. - 7. bekkur og 8.- 10. bekkur)
§ Þarfir kennara fyrir faglega samvinnu (t.d. mætti hugsa sér að kennarar sem kenna hvor um sig einum eða tveimur árgöngum í einum námshópi vilji frekar kenna saman 2 - 4 árgöngum tveir)
§ Kennslufræðilegar áherslur, t.d. hvaða kennsluaðferðir vilja kennarar/skólinn leggja áherslu á, eftir hvaða hugmyndafræði á að vinna.

Efst á síðu

Stundaskrá
Stundaskrá má ekki vera skipulögð þannig að hún hefti sveigjanleika. Mikilvægt er að stundaskrá, þ.e. skipting tíma og skipulag á því hvað er verið að kenna/vinna að á hverjum tíma sé unnið af kennurunum sjálfum eða í mikilli samvinnu kennara og stjórnenda.
Þá er einnig nauðsynlegt að áætla samráðstíma til að kennarar sem kenna sama námshópi hafi sameiginlegan tíma, helst fastákveðinn í viku hverri.

Efst á síðu

Námsumhverfi
Hver er hugmyndafræðin / kennslufræðileg hugsun / (grunnhugsun) bak við skipulagningu námsumhverfisins?
Mikilvægt er að / Nauðsynlegt er að:
§ hafa möguleika á einstaklingsvinnu og hópvinnu (stök borð / hópborð / króka)
§ geta skipt rýminu a.m.k. í tvennt þ.e. geta tekið út og haft hluta af nemendum útaf fyrir sig t.d. vegna kynningar á nýjum námsmarkmiðum og atriðum
§ ákveða hvaða vinnusvæði þurfa að vera til staðar í stofunni (þarf t.d. sérstaka aðstöðu vegna einhverra námsgreina?)
§ hafa gögn vegna ákveðinna námsgreina á aðgengilegum stöðum í stofunni (stærðfræðigögn, íslenskugögn, gögn vegna vals o.s.frv.)
§ hafa stað þar sem nemendur geta verið í næði og haft það notalegt (lesið o.þ.h.)
§ námsumhverfi sé heimilislegt og líflegt / litaglatt og að nemendur hafi tekið þátt í því að móta og skipuleggja það
§ námsgögn séu á ákveðnum og aðgengilegum stöðum í stofunni
§ hafa nettengda tölvu/r sem nemendur hafa auðveldan aðgang að
§ nemendur eigi sinn stað í stofunni þar sem þeir geta geymt sín gögn
§ verk nemenda fari upp á veggi, sé sýnd virðing og þannig að aðrir nemendur geti nýtt þau í námi sínu og prýði stofuna um leið
§ útbúnar séu samskipta- og vinnureglur sem gilda í stofunni
§ hugað sé að síbreytilegri sætaskipan nemenda
§ kennarinn hafi vinnuaðstöðu/starfsaðstöðu í stofunni

Efst á síðu

Kennslufyrirkomulag ->Áætlanagerð   ->Samskipti og umgengni  ->Námsval / Valkerfi  ->Samvinna kennara  ->Sérkennsla  ->Endurgjöf til nemenda / mat

Áætlanagerð
EINSTAKLINGSMIÐAÐ NÁM /SJÁLFSSTÝRT NÁM: Svo að nemandinn geti sjálfur (undir handleiðslu kennarans) skipulagt nám sitt og aðlagað að eigin getu og þörfum eins og honum hentar, er nauðsynlegt að hann sé vel upplýstur um þau námsmarkmið sem honum er ætlað að ná og hvaða tíma og námsefni hann hefur til þess. Því þarf hann að hafa aðgang að vel framsettum kennsluáætlunum þar sem fram kemur hvaða námsefni hann getur notað til að ná markmiðunum og hvað honum er ætlaður langur tími til þess (sbr. aðalnámskrá grunnskóla, þrepamarkmið fyrir hvert námsár). Það hefur gefist vel að setja upp áætlanir fyrir eina önn eða eitt ár sem nemandinn getur síðan byggt sína persónulegu áætlun á. Algengast er að einstaklingsmiðað nám sé tengt greinum eins og íslensku og stærðfræði en þetta er hins vegar námsaðferð sem hentar í flestum námsgreinum.

ÁFANGASKIPT NÁM (EFTIR VIÐFANGSEFNUM): Í þeim greinum sem byggja á mikilli samvinnu nemenda, umræðum og því að hópur nemenda fylgist að í námi (þetta á oft við í samfélagsfræði og náttúrufræði) hafa kennarar sem kenna í aldursblönduðum námshópum oft skipulegt nám í þessum greinum þannig að þeir hafa skipt námsmarkmiðunum upp í áfanga eftir markmiðum og viðfangsefnum. Sem dæmi um þetta má nefna að í þriggja árganga námshópi er námsmarkmiðum þriggja ára í greininni skipt í áfanga A, B og C og síðan er einn áfangi kenndur á ári. Þannig er tryggt að hver nemandi nái þeim markmiðum sem honum er ætlað að ná á þessum þremur árum og að ekkert týnist. Innan þessarar "áfangaskiptu kennslu" er síðan byggt á hinum ýmsu kennsluaðferðum þ.á.m. sjálfsstýrðu einstaklingsnámi.

VIKUÁÆTLANIR - SKIPULAG NÁMSFRAMVINDU: Það hefur gefið góða raun í aldursblönduðum námshópum að hver nemandi skipuleggi nám sitt frá viku til viku. Þá er hverjum nemanda áætlaður tími með kennara sínum, einstaklingslega í næði, sem nýttur er til að gera áætlun/áform um það sem vinna á að í næstu viku og um leið er farið saman yfir það sem gert var í síðustu viku. Þannig gefst færi á að leggja mat á það sem unnið hefur verið og ræða um það sem framundan er.

Efst í kennslufyrirkomulag                      Efst á síðu

Samskipti og umgengni
Í skólastofu sem er vinnusvæði nemenda sem vinna mikið sjálfstætt (bæði einstaklingslega og í hópum) er nauðsynlegt / gott að hópurinn hafi komið sér saman um þær reglur sem eiga að gilda og einkenna samskipti og vinnuna í stofunni. Mikilvægt er að hefja veturinn á því að þessar reglur séu settar fram af öllum hópnum saman (nemendum, kennurum, tilsjónarmönnum o.s.frv..), allir eigi hlutdeild í þeim og að um þær ríki sátt. Þeim tíma sem er varið til þess að allir eigi sinn þátt í þessum samskiptareglum er afar vel varið og líklegur til að spara öllum vinnu síðar. Oftar en ekki einkennist námsumhverfi eins og hér að framan er lýst af því að þar er mikið af gögnum o.þ.h. og því er mjög mikilvægt að hafa fast skipulag á því á hvaða þáttum umgengni í stofunni á að byggjast og hvernig gengið skuli frá í stofunni í lok vinnudags. Vel hefur reynst að hafa ákveðna umsjónarmenn og að þeim sé sett erindisbréf sem allir taka þátt í að semja á sama hátt og samskiptareglurnar. Þá er oft gott að skipuleggja það hvernig sætaskipan nemenda skuli vera í stofunni og á hverju hún á að byggjast. Það skipulag þarf þó að vera breytilegt til að hefta ekki sveigjanleika í starfinu.

Efst í kennslufyrirkomulag                      Efst á síðu

Námsval - Valkerfi
Eitt af því sem oftar en ekki einkennir kennslufyrirkomulag í aldursblönduðum námshópum er með hvaða hætti námsval/valkerfi er útfært. (Sjá námar um valkefi)

Efst í kennslufyrirkomulag                      Efst á síðu

Samvinna kennara
Í skólum sem byggja sína starfshætti á samkennslu árganga er oft lögð mikil áhersla á samvinnu kennara. Oft eru það tveir kennarar sem hafa yfirumsjón með námshópunum og þess eru mörg dæmi að kennarar vilji t.d. fremur kenna tveir saman fjórum árgöngum en vera sitt í hvoru lagi með tvo árganga. Kennarar þurfa þá að skipuleggja það hvor gerir hvað og hvernig þeir skipta kennslunni á milli sín því það er sjaldnast þannig að báðir kennararnir séu samtímis með hópinn. Afar gott er þó (og jafnvel nauðsynlegt) ef hægt er að hafa einhverjar kennslustundir þannig að báðir kennarar séu til staðar. Þetta krefst mikillar samvinnu kennara og verður oftar en ekki til þess að auka víddina í kennslunni þar sem kennararnir búa gjarnan yfir mismunandi hæfileikum. Þeir kennarar sem hafa unnið saman í slíkri kennarateymisvinnu telja hana gefa starfinu mun meira gildi þó svo að hún taki stundum meiri tíma, sérstaklega í upphafi skólaárs. Sé starfið í skólanum skipulagt með áherslu á samvinnu kennara er mikilvægt að festa sameiginlegan tíma vikulega til samráðs kennara. Þar sem sérkennsla er inni í samkennsluhópunum er mikilvægt að sérkennari og tilsjónarmaður (sé hann til staðar) séu hluti af þessu samráði.

Efst í kennslufyrirkomulag                      Efst á síðu

Sérkennsla
Í aldursblönduðum námshópi eru nemendur oftar en ekki að vinna að mismundandi viðfangsefnum á sama tíma. Þeir eru einnig vanir því að einstaklingarnir sem vinna í skólastofunni eru ekki alltaf á sama stað í stofunni, færa sig um stofuna t.d. eftir því við hvað þeir eru að vinna eða eftir því með hverjum þeir eru að vinna. Þessar aðstæður auðvelda það mjög að sérkennsla fari fram inni í skólastofunni og verði þannig eðlilegur hluti af vinnuumhverfi nemenda. Sérkennarinn og nemendur hans hafa þá gjarnan ákveðna aðstöðu fyrir sín gögn í stofunni og nemandinn sem nýtur sérkennslunnar er þá ekki tekinn út úr félagahópnum sem reynist nemendum oft erfitt. Við þessar aðstæður gefst einnig möguleiki til að sérkennarinn sinni um leið fleiri nemendum. Auðvitað verður þó alltaf að gæta þess að þetta skipulag taki mið af hagsmunum þess nemanda sem á að njóta sérkennslunnar og því er einnig nauðsynlegt að eiga afdrep þar sem hægt er að vera í næði, t.d. vegna talkennslu o.þ.h.

Efst í kennslufyrirkomulag                      Efst á síðu

Endurgjöf til nemenda - Mat á námsframvindu hvers nemanda - Námsmat o.s.frv.
Þar sem einstaklingsmiðað nám fer fram, eins og gjarnan er í árgangablönduðum námshópum, er afar mikilvægt að nemendur fái reglulega endurgjöf á það sem þeir hafa verið að gera. Gott er að kennarinn áætli tíma með hverjum nemanda einu sinni í viku, einstaklingslega í næði, þar sem farið er yfir það sameiginlega sem gert var í síðustu viku, það metið og unnin áætlun um það sem gera á í næstu viku. Þannig gefst sameiginlegur tími til að meta vinnuna og leggja grunninn að áframhaldinu. Þetta er mikilvægt bæði fyrir kennarann og nemandann. Þannig fá báðir yfirsýn yfir framvindu námsins. Oft skráir kennarinn hjá sér vinnu nemandans og getur þannig betur fylgst með því að nemandinn nái að læra það sem honum er ætlað skv. námsáætlun vetrarins. Þetta reglubundna mat, símat, er mjög í anda matshugmynda um stöðugt, alhliða námsmat (Authentic Assessment, Gibbs o.fl. Þýð. Ingvar Sig.) þ.e. að í stað þess að byggja námsmat að mestu á prófum, sé eðlilegra að fylgjast með nemandanum allan námstímann og safna gögnum um námsframvinduna. Þá sé einnig virk þátttaka nemenda í matinu afar mikilvæg t.d. með sjálfsmati.

Efst í kennslufyrirkomulag                      Efst á síðu